اهل سنّت ، اين گونه آثار غيرمستقل بسيار است ؛ مانند : - مصنف عبدالرزاق ( م 211 ق ) ، باب « المهدى » ، ج 11 ، ص 371 . - مصنف ابن‌ابىشيبة ( م 235 ق ) ، جزء دوم از جلد 2 ، ص 321 - 322 . از ميان آثار و مكتوبات قرون گذشته ، كه ارتباطى با بحث ما دارند ، از برخى آثار تنها نامى در فهرست‌ْنامه‌ها به جا مانده و هيچ نسخه و يا نشانى از آنها در دسترس نيست و برخى ديگر نيز تنها نسخه‌هايى دست‌نويس دارند كه هنوز به چاپ نرسيده‌اند . در اين ميان منابع بسيارى هم چاپ و منتشر شده‌اند . 4 . آمارهاى به دست آمده نشان مىدهند تا ابتداى قرن سيزدهم ، بيش از 250 اثر در موضوع مهدويت ، تأليف شده‌اند و در قرن‌هاى سيزده و چهارده و پانزده هجرى يعنى حدود دويست سال اخير ، كه صنعت چاپ و برخى عوامل بيرونى مانند گسترش ارتباطات با جهان غرب در تحولات فرهنگى ميان مسلمانان نقش اساسى داشته است ، مسئلهء مهدويّت كانون توجّه پژوهشگران و نويسندگان قرار گرفته و اين آمار ، حدود سى برابر ، افزايش يافته است . تأليف بيش از پانزده كتاب‌نامه و كتاب‌شناسى در زمينهء مهدويّت ، دال بر كثرت تأليفات در اين زمينه است . « 1 » 5 . نويسندگان اين آثار ، پيروان مذاهب مختلف اسلامى ، اعم از شيعه ، سنّى و زيدى هستند كه با گرايش‌هاى فكرى گوناگون ( از جمله : كلامى ، فلسفى ، عرفانى ، تاريخى و حديثى ) ، دست به نگارش زده‌اند . مطالعهء تحليلى اين پژوهش‌ها و نوشتارها ، از تفاوت‌هايى در نوع مواجهه و پرداختن به مسئلهء مهدويّت پرده بر مىدارد . اين تفاوت‌ها مانند تمامى حوزه‌هاى ديگر در دانش‌هاى بشرى ، گاه ناشى از اختلاف در مبانى و روش‌هاست ، و گاهى

--> ( 1 ) . ر . ك : ج 10 ( بخش چهارم / فصل چهاردهم : كتاب‌شناسى مهدويت ) .